Bir bağlantı bulmak doğrulama değildir. Bu liste, önemli bir kaynağı rapora almadan önce hızlı ama disiplinli bir kontrol yapman için hazırlanmıştır.
- İçeriği doğrudan kim yayımladı?
- Yazar veya kurum belli mi?
- Kaynak birincil mı, ikincil mı, yoksa başka bir sayfanın kopyası mı?
- Kaynağın konu hakkında doğrudan bilgi sahibi olması makul mü?
İddiayı tek cümlede yeniden yaz.
Kaynak gerçekten bu iddiayı söylüyor mu?
Yoksa ben kaynaktan daha güçlü bir sonuç mu çıkarıyorum?
Özellikle başlık ile metni ayrı kontrol et.
- Yayın zamanı nedir?
- Olay zamanı nedir?
- Sayfa sonradan güncellendi mi?
- Saat dilimi belli mi?
- Arşivlenmiş daha eski bir sürüm var mı?
published, updated ve event time aynı alan değildir.
Üç farklı site görmek üç bağımsız doğrulama anlamına gelmez.
Kontrol et:
- Aynı haber ajansını mı alıntılıyorlar?
- Aynı basın açıklamasını mı yeniden yazmışlar?
- Aynı ekran görüntüsünü mi kullanıyorlar?
- Metindeki sıra dışı ifade veya hata aynı mı?
Bağımsız kaynak, bilgiyi ayrı bir yoldan elde etmiş olmalıdır.
Mümkünse geriye doğru git:
Blog yazısı
→ haber sitesi
→ ajans haberi
→ kurum açıklaması
→ orijinal belge / veri
Her zaman birincil kaynak bulunamayabilir. Bulunamıyorsa bunu sınırlama olarak yaz.
- Orijinal dosyaya ulaşılabiliyor mu?
- Kırpılmış veya yeniden sıkıştırılmış mı?
- İlk görünüm daha eski mi?
- Görsel başka bir olaydan yeniden kullanılmış olabilir mi?
- Belgenin başlığı, tarihi, sayfa numarası ve yayınlayan kurumu tutarlı mı?
Yalnızca destekleyen kanıt toplama.
Şunu ara:
Bu iddia yanlış olsaydı hangi kanıtı görmeyi beklerdim?
Sonra özellikle onu araştır.
- tek kaynak,
- kaynağın kökeni belirsiz,
- önemli boşluklar var.
- birden fazla gösterge var,
- bazı bağımsız doğrulamalar mevcut,
- kritik bir parça hâlâ belirsiz.
- güçlü birincil kaynaklar,
- bağımsız doğrulama,
- tarih ve bağlam uyumlu,
- önemli alternatif açıklamalar test edilmiş.
- İddia tek cümlede açık
- Kaynağın sahibi belli
- Yayın ve olay zamanı ayrıldı
- Birincil kaynak arandı
- Bağımsız doğrulama yapıldı
- Kaynak bağımlılığı kontrol edildi
- Çelişen kanıt arandı
- Güven düzeyi gerekçelendirildi
- Sınırlamalar yazıldı
İddia: Bir şirket 14 Ağustos'ta yeni ürün duyurdu.
Zayıf doğrulama: Üç teknoloji blogu aynı şeyi yazıyor.
Daha güçlü doğrulama:
- Şirketin tarihli resmi duyurusunu bul.
- Sayfanın arşiv kopyasını kontrol et.
- Etkinlik videosu veya resmi dokümanla tarihi karşılaştır.
- Blogların birbirinden bağımsız olup olmadığını kontrol et.
- Sonucu yalnızca kanıtın desteklediği kadar güçlü yaz.