28-kunda HTTP va API nazariyasini o'rgandik. Bugun Flask + MongoDB yordamida haqiqiy RESTful API quramiz.
API endpoint'lari (manzillar) quyidagicha bo'ladi:
GET /api/v1.0/talabalar — barcha talabalar ro'yxati
GET /api/v1.0/talabalar/<id> — bitta talaba (ID bo'yicha)
POST /api/v1.0/talabalar — yangi talaba qo'shish
PUT /api/v1.0/talabalar/<id> — talabani yangilash
DELETE /api/v1.0/talabalar/<id> — talabani o'chirish
🟡 Bu tuzilma — REST arxitekturasining standart shakli. JS'da Express.js bilan bir xil:
app.get('/api/users', ...),app.post('/api/users', ...).
Kerakli paketlar:
pip install Flask pymongo dnspythonAvval sinov ma'lumotlari (dummy data) bilan boshlaylik:
from flask import Flask, Response
import json
import os
app = Flask(__name__)
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['GET'])
def talabalar():
talabalar_royxati = [
{
'ism': 'Ali',
'mamlakat': 'Uzbekistan',
'shahar': 'Toshkent',
'ko\'nikmalar': ['HTML', 'CSS', 'JavaScript', 'Python']
},
{
'ism': 'Malika',
'mamlakat': 'Uzbekistan',
'shahar': 'Samarqand',
'ko\'nikmalar': ['Python', 'MongoDB']
},
{
'ism': 'Behruz',
'mamlakat': 'Uzbekistan',
'shahar': 'Buxoro',
'ko\'nikmalar': ['Java', 'C#']
}
]
return Response(json.dumps(talabalar_royxati, ensure_ascii=False),
mimetype='application/json')
if __name__ == '__main__':
port = int(os.environ.get("PORT", 5000))
app.run(debug=True, host='0.0.0.0', port=port)🟡
Response(json.dumps(...), mimetype='application/json')— Express'dagires.json(data)ga o'xshaydi.ensure_ascii=False— o'zbek harflari to'g'ri chiqishi uchun.
Ishga tushirib, brauzerda http://localhost:5000/api/v1.0/talabalar ga kiring — JSON javob ko'rasiz.
from flask import Flask, Response
from bson.objectid import ObjectId
from bson.json_util import dumps
import pymongo
import json
import os
app = Flask(__name__)
MONGODB_URI = 'mongodb+srv://foydalanuvchi:parol@cluster.mongodb.net/test?retryWrites=true&w=majority'
client = pymongo.MongoClient(MONGODB_URI)
db = client['otuz_kun_python']
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['GET'])
def talabalar():
barcha = list(db.talabalar.find())
return Response(dumps(barcha), mimetype='application/json')
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['GET'])
def bitta_talaba(id):
# <id> — URL'dan olinadi, masalan: /api/v1.0/talabalar/5df68a21...
talaba = db.talabalar.find({'_id': ObjectId(id)})
return Response(dumps(talaba), mimetype='application/json')
if __name__ == '__main__':
port = int(os.environ.get("PORT", 5000))
app.run(debug=True, host='0.0.0.0', port=port)🟡
<id>— URL parametri. Flask'da<o'zgaruvchi_nomi>bilan belgilanadi, funksiya parametri sifatida qabul qilinadi. Express'da:idyoziladi:app.get('/users/:id', (req, res) => req.params.id).
ObjectId(id)— string'ni MongoDB ID turига aylantirish. MongoDB ID'si oddiy string emas, maxsus tur.
from flask import Flask, Response, request
from bson.objectid import ObjectId
from bson.json_util import dumps
import pymongo
from datetime import datetime
import os
app = Flask(__name__)
MONGODB_URI = 'mongodb+srv://foydalanuvchi:parol@cluster.mongodb.net/test?retryWrites=true&w=majority'
client = pymongo.MongoClient(MONGODB_URI)
db = client['otuz_kun_python']
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['GET'])
def talabalar():
barcha = list(db.talabalar.find())
return Response(dumps(barcha), mimetype='application/json')
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['POST'])
def talaba_yaratish():
# Forma yoki JSON tanasidan ma'lumot olish
ism = request.form['ism']
mamlakat = request.form['mamlakat']
shahar = request.form['shahar']
konikma = request.form['konikma'].split(', ') # "Python, Flask" -> ['Python', 'Flask']
bio = request.form['bio']
tugilgan_yil = request.form['tugilgan_yil']
yaratilgan = datetime.now()
talaba = {
'ism': ism,
'mamlakat': mamlakat,
'shahar': shahar,
'tugilgan_yil': tugilgan_yil,
'konikma': konikma,
'bio': bio,
'yaratilgan': str(yaratilgan)
}
db.talabalar.insert_one(talaba)
return Response(dumps({'xabar': 'Talaba muvaffaqiyatli qo\'shildi'}),
mimetype='application/json', status=201)
if __name__ == '__main__':
port = int(os.environ.get("PORT", 5000))
app.run(debug=True, host='0.0.0.0', port=port)🟡
request.form['ism']— Express'dagireq.body.ismga o'xshaydi (body-parser bilan). Status201— "Created" (yaratildi) ma'nosini bildiradi.
Postman bilan sinash:
- Postman'ni oching
- Metod:
POST - URL:
http://localhost:5000/api/v1.0/talabalar - Body → form-data →
ism,mamlakat,shaharva boshqa maydonlarni kiriting Sendtugmasini bosing
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['PUT'])
def talabani_yangilash(id):
query = {"_id": ObjectId(id)}
yangi_ma_lumot = {
'ism': request.form['ism'],
'mamlakat': request.form['mamlakat'],
'shahar': request.form['shahar'],
'konikma': request.form['konikma'].split(', '),
'bio': request.form['bio'],
'tugilgan_yil': request.form['tugilgan_yil'],
'yangilangan': str(datetime.now())
}
db.talabalar.update_one(query, {"$set": yangi_ma_lumot})
return Response(dumps({'xabar': 'Talaba yangilandi'}),
mimetype='application/json')🟡 PUT — to'liq ma'lumotni almashtiradi. PATCH — faqat bir qismini o'zgartiradi. Oddiy loyihalarda PUT yetarli.
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['DELETE'])
def talabani_ochirish(id):
db.talabalar.delete_one({"_id": ObjectId(id)})
return Response(dumps({'xabar': 'Talaba o\'chirildi'}),
mimetype='application/json')Barcha CRUD amallarini birlashtirgan to'liq fayl:
from flask import Flask, Response, request
from bson.objectid import ObjectId
from bson.json_util import dumps
import pymongo
from datetime import datetime
import json
import os
app = Flask(__name__)
MONGODB_URI = 'mongodb+srv://foydalanuvchi:parol@cluster.mongodb.net/test?retryWrites=true&w=majority'
client = pymongo.MongoClient(MONGODB_URI)
db = client['otuz_kun_python']
# GET — barcha talabalar
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['GET'])
def talabalar():
barcha = list(db.talabalar.find())
return Response(dumps(barcha), mimetype='application/json')
# GET — bitta talaba
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['GET'])
def bitta_talaba(id):
talaba = db.talabalar.find({'_id': ObjectId(id)})
return Response(dumps(talaba), mimetype='application/json')
# POST — yangi talaba yaratish
@app.route('/api/v1.0/talabalar', methods=['POST'])
def talaba_yaratish():
talaba = {
'ism': request.form['ism'],
'mamlakat': request.form['mamlakat'],
'shahar': request.form['shahar'],
'konikma': request.form['konikma'].split(', '),
'bio': request.form['bio'],
'tugilgan_yil': request.form['tugilgan_yil'],
'yaratilgan': str(datetime.now())
}
db.talabalar.insert_one(talaba)
return Response(dumps({'xabar': 'Yaratildi'}), mimetype='application/json', status=201)
# PUT — talabani yangilash
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['PUT'])
def talabani_yangilash(id):
yangi = {
'ism': request.form['ism'],
'mamlakat': request.form['mamlakat'],
'shahar': request.form['shahar'],
'konikma': request.form['konikma'].split(', '),
'bio': request.form['bio'],
'tugilgan_yil': request.form['tugilgan_yil'],
'yangilangan': str(datetime.now())
}
db.talabalar.update_one({"_id": ObjectId(id)}, {"$set": yangi})
return Response(dumps({'xabar': 'Yangilandi'}), mimetype='application/json')
# DELETE — talabani o'chirish
@app.route('/api/v1.0/talabalar/<id>', methods=['DELETE'])
def talabani_ochirish(id):
db.talabalar.delete_one({"_id": ObjectId(id)})
return Response(dumps({'xabar': 'O\'chirildi'}), mimetype='application/json')
if __name__ == '__main__':
port = int(os.environ.get("PORT", 5000))
app.run(debug=True, host='0.0.0.0', port=port)CRUD amallar va HTTP metodlari xulosa:
| Amal | HTTP | Flask dekorator | MongoDB |
|---|---|---|---|
| Yaratish | POST | methods=['POST'] |
insert_one() |
| O'qish | GET | methods=['GET'] |
find() |
| Yangilash | PUT | methods=['PUT'] |
update_one() |
| O'chirish | DELETE | methods=['DELETE'] |
delete_one() |
🌕 Siz haqiqiy backend dasturchi bo'ldingiz! Endi o'z API'ingizni qurishingiz mumkin. 29-kun challenge'ini yakunladingiz.
- Yuqoridagi to'liq
app.pyni ishga tushiring. - Postman yordamida barcha 5 ta endpoint'ni sinab ko'ring: GET (hammasi), GET (bitta), POST, PUT, DELETE.
- Ilovani Heroku'ga joylashtiring (26-kunda ko'rgan deployment qadamlari bilan).
🎉 TABRIKLAYMIZ! 🎉