Skip to content

Latest commit

 

History

History
222 lines (165 loc) · 7.85 KB

21_classes_and_objects_uz.md

File metadata and controls

222 lines (165 loc) · 7.85 KB

30 kunlik Python: 21-kun — Klass va Obyektlar

<< 20-kun | 22-kun >>

📘 21-kun

Klass va obyekt nima

Python — obyektga yo'naltirilgan til. Aslida siz boshidan beri bilmasdan klass va obyektlar bilan ishlagansiz — har bir son, satr, ro'yxat — bularning barchasi tegishli ichki klassning obyekti:

>>> type(10)        # <class 'int'>
>>> type('matn')    # <class 'str'>
>>> type([])         # <class 'list'>

🟢 Agar siz JavaScriptda class kalit so'zini ko'rgan bo'lsangiz (ES6'dan beri mavjud), bu mavzu sizga tanish bo'ladi — Python'dagi klasslar xuddi shu g'oyaga asoslangan: klass — obyekt yaratish uchun "andoza (blueprint)".

🟡 Analogiya: Klass — uy qurish chizmasi (loyihasi). Chizmaning o'zi uy emas, lekin shu chizma asosida ko'plab haqiqiy uylar (obyektlar) qurish mumkin. Har bir uy o'z rangi, o'z xonalar soniga ega bo'lishi mumkin — xuddi klassdan yaratilgan har bir obyekt o'z qiymatlariga ega bo'lgani kabi.

Klass yaratish

// JavaScript
class Person {}
const p = new Person();
# Python — klass nomi CamelCase bilan yoziladi
class Person:
    pass

p = Person()    # JS'dagi 'new' kalit so'zi shart emas!

🟡 Farqi: JS'da obyekt yaratish uchun new kalit so'zi kerak (new Person()). Python'da esa new yo'q — klass nomini shunchaki funksiya kabi chaqirasiz: Person().

Konstruktor

JS'dagi constructor() metodi — Python'da __init__() deyiladi:

// JavaScript
class Person {
  constructor(name) {
    this.name = name;     // 'this' — joriy obyektga ishora
  }
}
const p = new Person('Asabeneh');
console.log(p.name);
# Python
class Person:
    def __init__(self, name):    # self — joriy obyektga ishora (JS'dagi 'this')
        self.name = name

p = Person('Asabeneh')
print(p.name)   # Asabeneh

🟡 Eng katta farq: JS'da this so'zi avtomatik mavjud. Python'da esa **self**ni har bir metodning birinchi parametri sifatida qo'lda yozishingiz kerak. self — JS'dagi this bilan bir xil vazifani bajaradi, faqat yashirin emas, oshkora yoziladi.

To'liq misol:

class Person:
    def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city):
        self.firstname = firstname
        self.lastname = lastname
        self.age = age
        self.country = country
        self.city = city

p = Person('Asabeneh', 'Yetayeh', 250, 'Finland', 'Helsinki')
print(p.firstname)   # Asabeneh
print(p.age)         # 250

Obyekt metodlari

Klass ichida oddiy funksiyalar — metod deyiladi, ular ham self parametrini oladi:

class Person:
    def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city):
        self.firstname = firstname
        self.lastname = lastname
        self.age = age
        self.country = country
        self.city = city

    def person_info(self):    # metod — birinchi parametr har doim self
        return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda. U {self.city}, {self.country}da yashaydi.'

p = Person('Asabeneh', 'Yetayeh', 250, 'Finland', 'Helsinki')
print(p.person_info())

Standart (default) qiymatlar

11-kunda ko'rgan default parametrlar klass konstruktorida ham ishlaydi:

class Person:
    def __init__(self, firstname='Asabeneh', lastname='Yetayeh', age=250, country='Finland', city='Helsinki'):
        self.firstname = firstname
        self.lastname = lastname
        self.age = age
        self.country = country
        self.city = city
        self.skills = []                  # bo'sh ro'yxat — keyinroq to'ldiriladi

    def person_info(self):
        return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda.'

    def add_skill(self, skill):           # ro'yxatga element qo'shuvchi metod
        self.skills.append(skill)

p1 = Person()                              # standart qiymatlar bilan
p1.add_skill('HTML')
p1.add_skill('Python')
print(p1.skills)    # ['HTML', 'Python']

p2 = Person('John', 'Doe', 30, 'Nomanland', 'Noman city')
print(p2.skills)    # [] — har bir obyekt o'zining mustaqil ro'yxatiga ega!

Meros olish (Inheritance)

JS'dagi extends kalit so'zi bilan bir xil mantiq — Python'da klass nomi qavs ichida yoziladi:

// JavaScript
class Student extends Person {}
# Python
class Student(Person):    # Person — ota-klass (parent), Student — bola-klass (child)
    pass

s1 = Student('Eyob', 'Yetayeh', 30, 'Finland', 'Helsinki')
print(s1.person_info())   # ota-klassning metodidan to'g'ridan-to'g'ri foydalanadi
s1.add_skill('Python')
print(s1.skills)            # ['Python']

🟡 Analogiya: Ota-klass — ota-ona, bola-klass — farzand. Farzand ota-onasining xususiyatlarini (metod va atributlarini) avtomatik meros oladi, hech narsa qayta yozmasdan.

Ota-klass metodini "qayta yozish" (override) va super():

JS'dagi super() chaqiruvi bilan bir xil — bola-klass o'z konstruktoriga ega bo'lsa, ota-klass konstruktorini ishga tushirish uchun super() kerak:

// JavaScript
class Student extends Person {
  constructor(firstname, lastname, age, country, city, gender) {
    super(firstname, lastname, age, country, city);  // ota-klass konstruktorini chaqirish
    this.gender = gender;
  }
}
# Python
class Student(Person):
    def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city, gender='male'):
        self.gender = gender
        super().__init__(firstname, lastname, age, country, city)   # ota-klass konstruktori

    def person_info(self):    # ota-klassning metodini "qayta yozish" (override)
        olmoshi = 'U (erkak)' if self.gender == 'male' else 'U (ayol)'
        return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda. {olmoshi} {self.city}, {self.country}da yashaydi.'

s2 = Student('Lidiya', 'Teklemariam', 28, 'Finland', 'Espoo', 'female')
print(s2.person_info())

🟡 Diqqat: agar bola-klassda o'zining __init__() bo'lsa, u ota-klassning __init__()ini avtomatik chaqirmaydi — buni super().__init__(...) orqali o'zingiz qo'lda chaqirishingiz kerak. Bu JS'dagi super(...) chaqiruvi bilan bir xil qoida.

🌕 Endi siz dasturlashning super kuchiga ega bo'ldingiz! 21-kun challenge'ini tugatdingiz. Endi mashqlarni bajaring.

💻 Mashqlar — 21-kun

1-daraja

  1. Statistics nomli klass yarating — ichida statistik hisob-kitoblarni bajaruvchi metodlar bo'lsin: count(), sum(), min(), max(), range(), mean(), median(), mode(), std() (standart og'ish), var() (dispersiya), freq_dist() (chastota taqsimoti):
ages = [31, 26, 34, 37, 27, 26, 32, 32, 26, 27, 27, 24, 32, 33, 27, 25, 26, 38, 37, 31, 34, 24, 33, 29, 26]

print('Soni:', data.count())        # 25
print('Yig\'indi: ', data.sum())     # 744
print('Min: ', data.min())            # 24
print('Max: ', data.max())            # 38
print('O\'rtacha: ', data.mean())     # 30
print('Mediana: ', data.median())     # 29
print('Moda: ', data.mode())          # {'mode': 26, 'count': 5}
print('Standart og\'ish: ', data.std())  # 4.2

2-daraja

  1. PersonAccount nomli klass yarating — firstname, lastname, incomes, expenses xususiyatlariga va total_income, total_expense, account_info, add_income, add_expense, account_balance metodlariga ega bo'lsin. incomes va expenses — tavsif bilan birga keladigan kirim/chiqim to'plamlari.

🎉 TABRIKLAYMIZ! 🎉

<< 20-kun | 22-kun >>