Python — obyektga yo'naltirilgan til. Aslida siz boshidan beri bilmasdan klass va obyektlar bilan ishlagansiz — har bir son, satr, ro'yxat — bularning barchasi tegishli ichki klassning obyekti:
>>> type(10) # <class 'int'>
>>> type('matn') # <class 'str'>
>>> type([]) # <class 'list'>🟢 Agar siz JavaScriptda
classkalit so'zini ko'rgan bo'lsangiz (ES6'dan beri mavjud), bu mavzu sizga tanish bo'ladi — Python'dagi klasslar xuddi shu g'oyaga asoslangan: klass — obyekt yaratish uchun "andoza (blueprint)".
🟡 Analogiya: Klass — uy qurish chizmasi (loyihasi). Chizmaning o'zi uy emas, lekin shu chizma asosida ko'plab haqiqiy uylar (obyektlar) qurish mumkin. Har bir uy o'z rangi, o'z xonalar soniga ega bo'lishi mumkin — xuddi klassdan yaratilgan har bir obyekt o'z qiymatlariga ega bo'lgani kabi.
// JavaScript
class Person {}
const p = new Person();# Python — klass nomi CamelCase bilan yoziladi
class Person:
pass
p = Person() # JS'dagi 'new' kalit so'zi shart emas!🟡 Farqi: JS'da obyekt yaratish uchun
newkalit so'zi kerak (new Person()). Python'da esanewyo'q — klass nomini shunchaki funksiya kabi chaqirasiz:Person().
JS'dagi constructor() metodi — Python'da __init__() deyiladi:
// JavaScript
class Person {
constructor(name) {
this.name = name; // 'this' — joriy obyektga ishora
}
}
const p = new Person('Asabeneh');
console.log(p.name);# Python
class Person:
def __init__(self, name): # self — joriy obyektga ishora (JS'dagi 'this')
self.name = name
p = Person('Asabeneh')
print(p.name) # Asabeneh🟡 Eng katta farq: JS'da
thisso'zi avtomatik mavjud. Python'da esa **self**ni har bir metodning birinchi parametri sifatida qo'lda yozishingiz kerak.self— JS'dagithisbilan bir xil vazifani bajaradi, faqat yashirin emas, oshkora yoziladi.
To'liq misol:
class Person:
def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city):
self.firstname = firstname
self.lastname = lastname
self.age = age
self.country = country
self.city = city
p = Person('Asabeneh', 'Yetayeh', 250, 'Finland', 'Helsinki')
print(p.firstname) # Asabeneh
print(p.age) # 250Klass ichida oddiy funksiyalar — metod deyiladi, ular ham self parametrini oladi:
class Person:
def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city):
self.firstname = firstname
self.lastname = lastname
self.age = age
self.country = country
self.city = city
def person_info(self): # metod — birinchi parametr har doim self
return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda. U {self.city}, {self.country}da yashaydi.'
p = Person('Asabeneh', 'Yetayeh', 250, 'Finland', 'Helsinki')
print(p.person_info())11-kunda ko'rgan default parametrlar klass konstruktorida ham ishlaydi:
class Person:
def __init__(self, firstname='Asabeneh', lastname='Yetayeh', age=250, country='Finland', city='Helsinki'):
self.firstname = firstname
self.lastname = lastname
self.age = age
self.country = country
self.city = city
self.skills = [] # bo'sh ro'yxat — keyinroq to'ldiriladi
def person_info(self):
return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda.'
def add_skill(self, skill): # ro'yxatga element qo'shuvchi metod
self.skills.append(skill)
p1 = Person() # standart qiymatlar bilan
p1.add_skill('HTML')
p1.add_skill('Python')
print(p1.skills) # ['HTML', 'Python']
p2 = Person('John', 'Doe', 30, 'Nomanland', 'Noman city')
print(p2.skills) # [] — har bir obyekt o'zining mustaqil ro'yxatiga ega!JS'dagi extends kalit so'zi bilan bir xil mantiq — Python'da klass nomi qavs ichida yoziladi:
// JavaScript
class Student extends Person {}# Python
class Student(Person): # Person — ota-klass (parent), Student — bola-klass (child)
pass
s1 = Student('Eyob', 'Yetayeh', 30, 'Finland', 'Helsinki')
print(s1.person_info()) # ota-klassning metodidan to'g'ridan-to'g'ri foydalanadi
s1.add_skill('Python')
print(s1.skills) # ['Python']🟡 Analogiya: Ota-klass — ota-ona, bola-klass — farzand. Farzand ota-onasining xususiyatlarini (metod va atributlarini) avtomatik meros oladi, hech narsa qayta yozmasdan.
Ota-klass metodini "qayta yozish" (override) va super():
JS'dagi super() chaqiruvi bilan bir xil — bola-klass o'z konstruktoriga ega bo'lsa, ota-klass konstruktorini ishga tushirish uchun super() kerak:
// JavaScript
class Student extends Person {
constructor(firstname, lastname, age, country, city, gender) {
super(firstname, lastname, age, country, city); // ota-klass konstruktorini chaqirish
this.gender = gender;
}
}# Python
class Student(Person):
def __init__(self, firstname, lastname, age, country, city, gender='male'):
self.gender = gender
super().__init__(firstname, lastname, age, country, city) # ota-klass konstruktori
def person_info(self): # ota-klassning metodini "qayta yozish" (override)
olmoshi = 'U (erkak)' if self.gender == 'male' else 'U (ayol)'
return f'{self.firstname} {self.lastname} {self.age} yoshda. {olmoshi} {self.city}, {self.country}da yashaydi.'
s2 = Student('Lidiya', 'Teklemariam', 28, 'Finland', 'Espoo', 'female')
print(s2.person_info())🟡 Diqqat: agar bola-klassda o'zining
__init__()bo'lsa, u ota-klassning__init__()ini avtomatik chaqirmaydi — bunisuper().__init__(...)orqali o'zingiz qo'lda chaqirishingiz kerak. Bu JS'dagisuper(...)chaqiruvi bilan bir xil qoida.
🌕 Endi siz dasturlashning super kuchiga ega bo'ldingiz! 21-kun challenge'ini tugatdingiz. Endi mashqlarni bajaring.
Statisticsnomli klass yarating — ichida statistik hisob-kitoblarni bajaruvchi metodlar bo'lsin:count(),sum(),min(),max(),range(),mean(),median(),mode(),std()(standart og'ish),var()(dispersiya),freq_dist()(chastota taqsimoti):
ages = [31, 26, 34, 37, 27, 26, 32, 32, 26, 27, 27, 24, 32, 33, 27, 25, 26, 38, 37, 31, 34, 24, 33, 29, 26]
print('Soni:', data.count()) # 25
print('Yig\'indi: ', data.sum()) # 744
print('Min: ', data.min()) # 24
print('Max: ', data.max()) # 38
print('O\'rtacha: ', data.mean()) # 30
print('Mediana: ', data.median()) # 29
print('Moda: ', data.mode()) # {'mode': 26, 'count': 5}
print('Standart og\'ish: ', data.std()) # 4.2PersonAccountnomli klass yarating —firstname,lastname,incomes,expensesxususiyatlariga vatotal_income,total_expense,account_info,add_income,add_expense,account_balancemetodlariga ega bo'lsin.incomesvaexpenses— tavsif bilan birga keladigan kirim/chiqim to'plamlari.
🎉 TABRIKLAYMIZ! 🎉